تاریخ انتشار :دوشنبه 23 آوریل 12.::. ساعت : 9:42 ب.ظ

   282 بازدید

banayi

جهاني سازي در قرن بیستم موجب اهمیت یافتن سازمان های مردم ‌نهاد شد

به نام نامی الله پاسدار خون شهیدان؛ سخن حق را از گمراهان و اهل باطل بپذير و سخن باطل را از اهل حق نیز نیاموز و مانند صرافهای پول شناس نقاد باش و سکه تقلبی را از سکه حقیقی تشخیص بده. (علی (ع)،الحدیث جلد ۳ صفحه ۱۱۵)
سازمان مردم‌ نهاد (NGO) كه در ایران نيز به آن سَمَن یا تشکل غیردولتی می‌گویند كه به اشکال و انحای مختلف در سراسر جهان و با توجه به بافت کلامی جوامع تشكيل و مورد استفاده قرار مي گيرد. سازمان مردم‌ نهاد در کلی‌ترین معنا، به سازمانی اشاره می شود که مستقیما بخشی از ساختار دولت محسوب نشود، اما نقش بسیار مهمی به عنوان واسطه بین مردم و قوای حاکم و حتی خود جامعه ایفا نمايد. كه اولین تعریف از سازمان های مردم نهاد منطبق با قطعنامه ۲۸۸سازمان ملل متحد مطرح گرديد.
فرایند جهاني سازي در قرن بیستم موجب اهمیت یافتن سازمان های مردم ‌نهاد شد. لذا در تكامل آن سه مرحله یا دوران تکامل به قلم کورتون نوشته شده است. در مرحله اول، نوع خاصی از سازمان مردم‌ نهاد شکل می‌گیرد که بر امداد رسانی و رفاه متمرکز بود و مستقیما به افراد ذینفع خدمات امدادی ارائه می‌کرد. اعم از توزیع غذا، تامین پناهگاه و ارائه خدمات بهداشتی نمونه‌هایی از خدمات این قبیل سازمان های مردم‌ نهاد بود. در واقع سازمان مردم‌ نهاد در این مرحله نیازهای روز افراد را تشخیص می‌دادند و به برآورده ساختن آنها می‌پرداختند.
در مرحله دوم از تکامل، سازمان های مردم‌ نهاد از لحاظ وسعت و اندازه کوچکتر شده و به مجموعه‌های مستقل و خودکفای محلی تبدیل شدند. سازمان های مردم‌ نهاد در این مرحله از تکامل، امکانات جوامع محلی را گسترش دادند تا بتوانند با” اقدامات محلی مستقل” نیازهای آنها را برآورده سازند.
کورتن مرحله سوم از تکامل و شکل گیری ، سازمان های مردم ‌نهاد را “توسعه نظام‌های پایدار” می‌خواند. در این مرحله، سازمان های مردم‌ نهاد می‌کوشند تغییراتی را در سیاست ها و موسسات در سطح داخلی، ملی و بین‌المللی به وجود آورند؛ آنها از نقش سابق خود که تامین و ارائه خدمات عملیاتی بود، فاصله گرفته و نقش كاتاليزوري را به عهده گرفتند.
به تدریج این سازمان از سازمان مردم ‌نهاد امداد رسان به سازمان مردم‌ نهاد توسعه و آبادانی تغییر ماهیت داد. سازمان های مردم ‌نهاد برای رسیدن به اهداف گوناگونی فعالیت می‌کنند و معمولاً در جهت پیشبرد اهداف سیاسی یا اجتماعی اعضا در حرکت هستند. در اين مسير روش ها و شیوه‌های مورد استفادة سازمان های مردم‌ نهاد نیز با یکدیگر فرق دارد كه براي مثال برخی از آنان عمدتاً به عنوان عامل نفوذی و لابي گري فعالیت می‌کنند و برخي نيز به مثابه يك گروه غيرانتفاعي به ايفاي نقش مي پردازند. كه در اين بين برخي از سازمان ها از اهمیت سیاسی برخوردار هستند؛ و در مواقع ضروری در صدد بسیج حمایت مردمی برمی آیند.
سازمان‌های مردم ‌نهاد نقش مهمي در تحقق دمكراسي و جامعه مدني در هر جوامعي به عهده دارند به گونه اي كه حدود ۲ میلیون سازمان غیردولتی در ایالات متحده فعالیت می‌کنند که بیشتر آنها در ۳۰ سال گذشته تشکیل شده‌اند. روسيه نیز ۴۰۰۰ سازمان مردم ‌نهاد دارد. در هندوستان۲ میلیون سازمان مردم‌ نهاد وجود دارند. روزانه چندین مورد از این سازمان ها ایجاد می‌شوند. تنها در كنيا، قریب به ۲۴۰ سازمان مردم‌ نهاد در هر سال تاسیس می‌شود كه نقش مهمي در جامعه پذير نمودن افراد جامعه به ويژه جوانان ايفا مي كنند. در باب مسائل اقتصادي سازمان نيز منابع آن را مي توان در : حق عضويت، فروش محصولات و خدمات و کمک‌های مالی اعطا شده توسط موسسات بین‌المللی یا دولت ها و کمک‌های مردمی تعريف نمود.
در ايران آئين نامه تاسيس و فعاليت سازمان هاي غيردولتي مورخه ۲۹/۳/۸۴ در آخرین روزهاي دولت سيد محمد خاتمي، بنا به پیشنهاد مورخه ۸/۵/۸۳ وزارت اطلاعات و به استناد اصل ۱۳۸ قانون اساسي تصویب و تحت عناوینی چون «جمعیت»، «انجمن»، «کانون»، «مرکز»، «گروه»، «مجمع»، «خانه»، «موسسه» اجرایی گرديد. در ايران تشکل‌ها می‌توانند با موضوع فعالیت و اهداف مشترک ، با رعایت آیین نامه مذکور به صورت شبکه فعاليت نمايند و یا به عضویت سازمان های بین‌المللی درآیند. شبکه‌ها یا حتی تشکل‌های فعال در راستای تحقق خواسته‌های مشروع اعضای خود بسته به اعتبار و صلاحیت خود و گسترش فعالیت و تعامل آنها با دیگر تشکل ها ارتباط دارند؛ و زمينه فعاليت آنان از انتشار نشریه تا برگزاری تجمع و گردهمایی و تصمیم سازی و مشارکت در تصمیم گیری‌های دولتی و حتی اعطای طرح و لوایح به دولت یا مجلس و حتی تقاضای اصلاح در قوانین موضوعه کشور به نسبت حوزه فعاليت سمن تعريف مي گردد.
جوان و نيازها:
جوان امروز جامعة ما نيازهاي گوناگوني در ابعاد معنوي و مادي دارد كه به واسطة رفع اين نيازها به سراغ بسترهاي مناسب حركت مي كند. در دسته بندي اين نيازها افرادي كه به دنبال تحقق جامعه مدني و گامي به سوي ايجاد شبكه اي گسترده از جوانان متفكر و صاحب ذوق هسنتد به سمت تشكيل سازمان هاي مردم نهاد حركت مي كنند كه هر موسسه یا بنیاد غیردولتی باتوجه به نیاز اعضای خود، موضوع فعالیت مشخصی را پی می‌گیرد؛ كه غالبا به دليل ظرافت ها و پيچيدگي هاي خاص اين حوزه اساساً جواناني وارد اين عرصه مي شوند كه جامعه پذيري بيشتري نسبت به ديگر همنوعان خود دارند.
البته در جامعه ما به سبب تفوق نگاه کمیت محور در سیاست هاي خرد و کلان فضا برای خلاقیت و ابتکار در ابعاد اجتماعي كه غالباً بايد در راستاي اهداف انسان دوستانه باشد محدود مي گردد. چرا كه احساس نیاز یا تجربه شخصی در برخورد با معضلات اجتماعی از دستورات و سفارشات بزرگان ديني ما بوده كه در نیکوکاری و حرکت های انسان دوستانه تشکل‌های غیردولتی برای ادامه فعالیت خود نیازمند ویژگی‌هایی هستند که ضامن بقا و موفقیت آنان باشد.
امروزه با تاسيس وزارت ورزش و جوانان بارقه هايي از سیطره و قیومیت ورزش بر ساحت سازمان های مردم نهاد ديده مي شود. چرا كه وقتی شاهد حضور پررنگ رئیس وزارت خانه در کمپ تیم های ملی و وعده های ایشان هستیم ناخواسته ناامیدی بزرگی بر پیکره سازمان های مردم نهاد ايجاد مي شود. زيرا اگر تنها بخشی از این کمک های مالی محقق گردد قاعدتاً دیگر هزینه اي برای صرف آن در سیلاب دوم وزارت خانه نخواهد ماند و عملاً حوزه جوانان و سازمان های مردم نهاد به ورطۀ فراموشی سپرده خواهد شد؛ بدیهی است که در اين شرايط لفظ جوانان در سایۀ گسترده ورزش مورد غفلت قرار خواهد گرفت؛ چرا که جذابیت و فراگير بودن ورزش به سبب ذات مهيج خود در بین جوانان جامعه عرصه را براي طيف كوچك جامعه جوان كه به دنبال ابتكار و خلاقيت هستند محدود خواهد ساخت. البته پيش آمد اين فرايند در بستر وزارت ورزش و جوانان امري طبيعي است زيرا به هنگام تجانس این دو لفظ اذهان عمومی به صورت غيرارادي به سمت اوقات فراغت و مباحث تفريحي معطوف مي گردد و وقتی ما موضوع ورزش و جوان را در کنار هم مطرح می کنیم باور هر شخص از واژه جوان به اين حوزۀ سوق می یابد نه سازمان ملی جوانان و مراکز مردم نهادی که کاركردهايي فراتر از مباحث فراغت و سرگرمی را داشتند. در حالي كه سمن ها به دليل ظرفيت هاي بالقوه اي كه ايجاد نمودند توان فكري جوانان جامعه را در تحليل و مواجه با رويداد هاي مختلف افزايش دادند و راهکارهای متنوع و مطلوبي را در چارچوب ظرفي عقلایی گشوده و راه را برای هم اندیشی و بیان حقیقت مهيا ساختند. لذا به نظر مي رسد در آينده ، اين وزارتخانه اساساً در تعریف کارکردهای مشترک میان حوزه هاي جوانان و ورزش دچار مشکل خواهند شد.
این در حالیست که تاسیس سازمان های مردم نهاد در گذشته با هدف کوچک سازی دولت منطبق بر سياست هاي نظام ، اقدامات شایانی صورت گرفته بود. غالباً در تنظيم و تصويب هر قانون و بطور كلي تصمیم سازی براي هر موضوعي وجوه متعددی از معایب و محاسن در آن مورد بررسي قرار مي گيرد و سپس با خرد جمعی و تضارب آراء بهترین انتخاب صورت می گیرد؛ در اين چارچوب به نظر مي رسد تاسيس وزارت ورزش و جوانان نه تنها رسالت سازمان های مردم نهاد ، مبنی بر مردمی بودن آنان را اعاده نخواهد کرد بلکه این مراکز را بیش از پیش به زیر سلطه نهادهای اجرایی و وابسته به مراكز قدرت خواهد کشید.
اگر روند مواجه با موسسات مردم نهاد را از سازمان ملي جوانان تا وزارت ورزش و جوانان بررسی کنیم به آسیب های زیر می رسیم:
۱.تغییر و تحولاتی که خواسته یا ناخواسته در سطوح مختلف مديريتي سازمان به كرّات اتفاق مي افتاد و روند کاری اين مجموعه را مختل مي نمود.
۲.فقدان برنامه ریزی راهبردي و بلندمدت در حوزه موسسات و به تبع آن عدم ترسیم نقشه راه جامع در عرصه ي مدیریتيِ این مجموعه كه عملكرد سمن ها را با مشكل روبرو مي ساخت و اين موضوع ناشي از نبود هدف گذاری خرد و کلان در سطوح ملی و منطقه ای با نگاه کمیت محور و عدم تمرکززدایی بود كه موجب برهم خوردن اولویت بندی طرح ها ،درخواست ها و پیشنهادات مطرح شده از سوی سمن ها مي شد.
۳.عدم تدوين چارت معاونت جوانان وزارت خانه به شكلي مستقل عليرغم سپري شدن چندين ماه از طول عمر اين وزارت خانه، كه همين امر موجب سردردگمي موسسات مي گردد.
۴. نگاه ابزارگونه نسبت به حوزه جوانان ، فضايي فرمايشي در بطن موسسات به هنگام تعامل با مراكز دولتي ايجاد مي كند كه همين امر در ضعف توجه مسئولین نسبت به کارکردهای سمن ها در سطوح بالاي مديريتي و تسری آن به زیر مجموعه مشهود است.
۵. عدم تعريف مشخص در خصوص نحوة تعامل موسسات با مراكز دولتي كه اين مسئله موجب گسترش نفوذ از بالا ، عدم توجه به تخصص گرایی و حاکم شدن فضای سفارشی و گزارش کاری در بین موسسات مي شود.
۶. فقدان اعتمادسازی نسبت به اتفاقات پیش آمده در بطن وزارتخانه که باعث غيرفعال شدن تعداد بسیاری از موسسات تاثيرگذار در سطح جامعه گردید.
۷. عدم به كارگيري از ظرفيت هاي بالاي اين مجموعه ها در مواقع حساس و مهم كه مي توان آن را ناشي نگاه پسرخواندگی به اين موسسات دانست.
۸. مسئله مالي از دیگر مشكلات عدیدة موسسات است كه به نوعي ناشي از ضعف اجراي قانون در خصوص موضوع درآمد زایی و صرف نحوه هزينه هاست كه مطابق با بند ۴ ماده ۲۰ و تبصره جزئ و ماده ۱۵ برنامه پنجم مطرح گرديد و كه در طول ادوار مختلف حل نشده باقي مانده است.
پیشنهادات به ترتیب اولویت:
۱. ايجاد ساز و كار لازم براي مشاركت سازمان هاي مردم نهاد در برنامه ريزي، مشورت دهي و تصميم سازي در دستگاه هاي اجرايي و برگزاري همايش هاي مشترك در جهت نهادينه كردن نقش مشورتي و تسهيل ارتباط سازمان هاي مردم نهاد در تصميم سازي ها و اداره امور جامعه كه مقدمه اي اين امر تنظيم تفاهم نامه و انعقاد قرار داد ما بين انجمن ها و دستگاه هاي اجرايي زيربط با توجه به ماده ۱۵،۱۸و ۲۷ برنامه پنجم مي باشد.
۲. انسجام و هويت بخشي به فعاليت سمن ها به عنوان يك ارزش اجتماعي و مقدمه اي براي تحقق جامعه مدني در راستاي اهداف ملي و برنامه ريزي براي ايجاد ارتباطات علمي با مراكز و نهادهاي آموزشي و تحقيقاتي معتبر بين‌المللي با عنايت به بند ۳ ماده ۱۶ برنامه پنجم- نقشه جامع علمي كشور
۳. شناسایی سمن های فعال در سراسر کشور با توجه به گزارش عملکرد سالانه و تفکیک آنان به ترتیب حوزه فعالیت
۴. تشکیل جلسه اي با حضور مقام عالی وزارت و سمن های فعال کل کشور به منظور ایجاد گفتمان با دبیران موسسات و تعریف امکانات متقابل و دایره ي تعاملات این دو بخش در بستري منطقي و خردمندانه.
۵. تشکیل مجمع عمومی در سطح کشوری با حضور سمن های فعال سراسر کشور ، تعیین اعضای شورای مرکزی کل کشور و برگزاري جلسات سالانه در قالب اين مجمع به منظور اعتلای سطح همکاری، اخذ پیشنهادات جدید و تبادل نظر اعضاء با یکدیگر و ایجاد شبکه سازی در درون سازمان های مردم نهاد.
۶.تعریف کارگروه های چهارگانه (علمي- پژوهشي، فرهنگي- اعتقادي، جريان شناسي- انديشه ورزي و هنري- ادبي) در بطن مجمع عمومي و سازمان دهی سمن ها در اين كارگروه ها باتوجه به حوزه هاي فعالیت آنان.
۷. تدوین اساسنامه ي جامع حوزه جوانان به منظور قاعده مندسازی و انسجام موسسات
۸. تبیین چارچوبی در بطن وزارتخانه به منظور ایجاد محیط علمی- پژوهشی و تحقیقاتی و تعریف جایگاهي مشخص و متمایز با کارکردی افتخاری
۹. راه اندازی سایت و تدوین نشریه به شکل ماهنامه و توزیع در سطح موسسات فعال کل کشور
۱۰.تاسيس اتحادية همكاري هاي سمن هاي وزارت ورزش و جوانان در چارچوبي كاملاً غيردولتي به منظور تحقق مطالبات صنفي موسسات و تشکیل اتاق فكر جوانان در هر استان توسط اين اتحاديه در راستاي بيان راهكارهاي مطلوب در جهت رفع مشكلات.
۱۱. شناسایی نیازهای موجود در هر استان به وسیله اتاق فكر جوانان ؛ با توجه به کارویژه هاي مشخص در هر سمن به منظور راهبردی نمودن تصمیمات و بررسی طرح های نیمه تمام در سازمان ملی جوانان سابق و پیگیری مطالبات گذشته موسسات به ترتيب الويت اين نيازها.
در نهایت امید این را داریم که مشكلات پيش روي اين وزارت خانه مهم و حساس هرچه سريع تر برطرف و مسير ايجاد تعامل سازنده ميان جوانان فعال،دغدغه مند و متعهد با اين مجموعه مهيا گردد و اين بستر با كاركردهاي علمي و اجتماعي جهت فعاليت جوانان اندیشمند و فرزانه کشورمان در راستاي نیل به آرمان های جاوید انقلاب و شهدای والا مقام این خاک ايفاي نقش نمايد./

امین بنایی/وبلاگ قمر

Print Friendly
کدخبر : 3297




دیدگاه خود را به ما بگویید.