تاریخ انتشار :سه شنبه ۳۱ اردیبهشت ۹۲.::. ساعت : ۲:۰۹ ق.ظ

   10368 بازدید

 هنر دولت سازندگي در آن شرايط اين بود که اولا بين روحيه دوران جنگ و پس از آن تعادل برقرار کند و ثانيا به زيرساخت‌ها توجه کند؛ همچنين نجات اسراي جنگ و پيگيري اجراي قطعنامه ۵۹۸ و رسيدگي به آسيب‌ديدگان جنگ ازجمله موارد فوريتي و اولويت‌دار بود. 

جوان پرس : هاشمي در شرايط دشواري، اولين کابينه خود را در سال 68 تشکيل داد که اين دشواري مربوط به پايان جنگ بود. همان‌طور که دولت سوم و چهارم نيز اداره کشور را در شرايط دشواري پيش برده بود، دولت پنجم نیز که پس از پايان جنگ بر سر کار آمد کار خود را در شرايط ويژه‌اي آغاز کرد که بدون ترديد نام دولت «سازندگي» نيز بر همين اساس انتخاب شد. به عبارتي مي‌توان گفت «سازندگي» ماموريت هر دولتي است که پس از جنگ روي کار مي‌آيد.

 

 

 مردم نيز پس از هشت سال دفاع مقدس، دغدغه سازندگي کشور را داشتند. يکي از اهداف انقلاب اسلامي، سازندگي کشور به جاي ويژه خواري‌ها و همچنين توسعه عدالت محور در همه مناطق بود که با توجه به اولويت‌هاي دولت در 10 سال اول انقلاب اسلامي که بيشتر روي جنگ و حفظ اقتصاد کشور در شرايط دشوار جنگي تاکيد مي‌شد، امکان تمرکز روي اين مهم و ساختن اقتصادي پويا در کشور وجود نداشت. اکنون قرار است دولتي پس از جنگ تشکيل شود که افکار عمومي از آن انتظار دارد، وضعيت کشور را تثبيت کند. طبيعتا سازندگي و ساختن زيرساخت‌هاي نابود شده اقتصادي در دوران جنگ نيز يکي از همين شرايط تثبيت است.

 

 البته آيت‌الله خامنه‌اي رهبر انقلاب اسلامي، در ديدار 8 شهريورماه سال 68 با اعضاي هيات دولت در اولين سال تشکيل دولت آيت‌الله ‌هاشمي، ضمن تاکيد بر رسيدگي به وضعيت اقتصادي مردم به اعضاي هيات دولت تاکيد کرده بودند: «گشودن گره‌هايي از زندگي ملتي که هشت سال جنگ را پشت سرگذاشته و مشکلات و فشارهاي جهاني را تحمل کرده است به معناي دوري از معنويات و آرمان‌ها نيست.»

 

به هر حال، هاشمي رفسنجاني تفکر اقتصادي دولت خود را بر مبناي حضور افراد فني و مسلط به حوزه اقتصاد يا همان «تکنوکرات‌ها» پيش برد.

 

حضور نوربخش در راس وزارت اقتصاد، بيژن نامدار زنگنه در وزارت نيرو، نعمت زاده در وزارت صنايع، آقازاده در وزارت نفت، کلانتري در وزارت کشاورزي، محلوجي در وزارت معادن، نژادحسينيان در صنايع سنگين و وهاجي در وزارت بازرگاني، رنگ و بوي کابينه نخست ‌هاشمي رفسنجاني را اقتصادي کرده بود.

 

 از سوي ديگر، هاشمي در کابينه اول، افرادي از جناح‌بندي‌هاي گوناگون سياسي را در کابينه خود وارد کرد. هرچند در آن زمان، هنوز جناح‌بندي‌هاي سياسي به شکل کنوني وجود نداشت ولي ‌هاشمي رفسنجاني به عنوان کانديداي جامعه روحانيت مبارز، پيروز انتخابات رياست‌جمهوري شده بود و اين در حالي بود که در اين زمان، مجمع روحانيون مبارز با تشکيلات مستقل فعاليت مي‌کرد که در اين انتخابات از کانديداتوري ‌هاشمي رفسنجاني حمايت کرد. از سوي ديگر، برخي جناح‌بندي‌ها که در پي اختلاف بر سر نخست‌وزيري در کابينه دولت چهارم ايجاد شده بود نيز در اين زمان مرزبندي‌هاي خاصي ايجاد کرده بود. بااين‌حال تلاش ‌هاشمي در تشکيل کابينه اول، استفاده از طيف‌بندي‌هاي گوناگون بود به شکلي که سيد محمد خاتمي تا سال 1370 در پست وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي قرار داشت ولي پس از استعفاي وي، سکان اين وزارتخانه به علي لاريجاني که خط مشي سياسي متفاوتي داشت سپرده شد. در ساير پست‌هاي کابينه نيز، از يک سو افرادي چون عبدالله نوري، نجفي و معين حضور داشتند و از سوي ديگر ولايتي، علي لاريجاني و فلاحيان به ترتيب در پست وزير امور خارجه، وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي و وزير اطلاعات قرار گرفته بودند.

 

شايد دليل اين کار علاوه بر تلاش ‌هاشمي در استفاده از همه فکرها و سلايق در دولتي که به دنبال تثبيت شرايط کشور پس از جنگ است، به همزمان بودن اين دوره با فعاليت مجلس سوم نيز بازمي‌گردد. مجلس سوم که رياست آن تا قبل از انتخاب ‌هاشمي به‌عنوان رئيس‌جمهور با خود وي بود، اکثريتي داشت که به سمت نيروهاي چپ موسوم به نيروهاي خط امام(ره) و مجمع روحانيون مبارز متمايل بود و شايد از اين حيث، هاشمي تمايل داشت که از نيروهاي چپ در کابينه خود استفاده کند. از سوي ديگر، حضور نيروهاي راست‌گراي سنتي در کابينه وي نيز کم نبود و از اين حيث، هاشمي سعي کرده بود دولت سازندگي را از نظر سياسي به شکل متعادل چينش کند.

 

شايد از نظر يک تحليل‌گر يا مفسر، اين سياست مي‌توانست سياست خوبي براي يک دولت که پس از جنگ تشکيل شده و سازندگي را الگوي خود قرار داده باشد ولي اين چينش مشترک عملا هر دو گروه را ناراضي کرد. حضور سيد محمد خاتمي و ديگر افراد متمايل به چپ‌هاي سياسي در کابينه اول، راست‌گرايان سنتي را به شدت ناراحت کرده بود و از آن سو، چپ‌هاي سياست ايران نيز که اکثريت مجلس سوم را در دست داشتند، انتقاداتي از چينش کابينه داشتند. البته نقطه بروز اين اختلافات و مشکلات، در دوره اول ‌هاشمي نبود.

 

ازنظر اقتصادي، دولت اول ‌هاشمي با شرايط کسري بودجه شديد نزديک به 50‌درصد مواجه بود که توانست شرايط بودجه را در طول دوران هشت ساله به توازن تبديل کند. از سوي ديگر، ترکيب بودجه و هزينه‌هاي دولت به نفع طرح‌ها و هزينه‌هاي عمراني تغيير کرد و اين مساله افتتاح و راه‌اندازي طرح‌هاي بزرگ عمراني در هشت سال رياست‌جمهوري وي را به دنبال داشت.

 

دولت اول در کنار اقدامات مثبتی که در سطح کلان اقتصاد کشور انجام داده بود، در پايان دوره اول با مشکلات سياسي خاصي دست و پنجه نرم کرد. ‌هاشمي که انتخاب‌اش براي چهارسال اول با اجماعي در بين همه گروه‌هاي سياسي همراه بود، در حالي براي انتخابات بعدي آماده مي‌شد که از آن اجماع ديگر خبري نبود. از يک سو جناح چپ که تعداد زيادي از کانديداهايش در انتخابات مجلس چهارم رد صلاحيت شدند، در اين انتخابات بيشتر موضع سکوت و در برخي مواقع انتقاد از ‌هاشمي را در پیش گرفتند.

 

مجمع روحانيون مبارز که در انتخابات پنجم رياست‌جمهوري (چهارساله اول ‌هاشمي) به نفع ‌هاشمي موضع‌گيري کرده بودند، در انتخابات ششم موضع سکوت در پيش گرفتند. روزنامه سلام که روزنامه نزديک به جناح چپ ايران بود نيز انتقادات تندي نسبت به عملکرد دولت ‌هاشمي رفسنجاني مطرح مي‌کرد.

 

از سوي ديگر، راست‌گرايان سنتي ايران به نظر مي‌رسيد بهترين گزينه ممکن را ادامه کار اکبر ‌هاشمي رفسنجاني مي‌دانستند ولي براي حمايت خود شرط و شروط داشتند که مهم‌ترين آن مربوط به چينش کابينه بود. با وجود حضور احمد توکلي در اين انتخابات که وي نيز انتقادات تندي به ‌هاشمي رفسنجاني وارد کرد، اکثر گروه‌ها و تشکل‌هاي جناح راست از اکبر ‌هاشمي رفسنجاني حمايت کردند.

 

جامعه روحانيت مبارز که ‌هاشمي رفسنجاني به عنوان يکي از اعضاي شوراي مرکزي آن شناخته مي‌شد، از ‌هاشمي حمايت قطعي و کامل کرد.

 

همچنین جامعه مدرسين حوزه علميه از ‌هاشمي حمايت کرد ولي حمايتي مشروط و منتهي به اما و اگرها. بيشترین انتقاد جامعه مدرسين حوزه علميه به اعضاي کابينه ‌هاشمي بود به گونه‌اي که شرط اول آن‌ها اين بود که کابينه دولت جديد ‌هاشمي از بين کساني تشکيل شود که‌ به‌ مباني‌ و اصول‌ اسلام، اصول‌ انقلاب‌ و ولايت‌ فقيه‌ و روحانيت‌ و مرجعيت‌ و ايستادگي‌ در برابر جهان‌خواران‌، مخصوصا آمريکا ایمان داشته باشند.

 

 

از نکات قابل توجه ديگر در حمايت جامعه مدرسين از ‌هاشمي، امضاي بيانيه توسط آيت‌الله فاضل بود. اين در حالي است که معمولا بيانيه‌هاي اين تشکل با امضاي آيت‌الله مشکيني منتشر مي‌شد.

 حزب موتلفه اسلامي نيز، در حالي که انتظار مي‌رفت از کانديداتوري احمد توکلي حمايت کند اعلام کرد از کانديداي مورد حمايت جامعتين حمايت مي‌کند.

 

توکلي در تبليغات انتخاباتي‌اش، رشد بي‌عدالتي اقتصادي و رفاه‌طلبي دولت را عامل بسياري از مشکلات کشور مي‌دانست و در اين راستا انتقاداتي به عملکرد ‌هاشمي رفسنجاني وارد کرد.

 

در نهايت انتخابات ششمين دوره رياست‌جمهوري در سال 1372 با پيروزي ‌هاشمي رفسنجاني پايان یافت ولي اين انتخابات يک تفاوت عمده با انتخابات‌هاي رياست‌جمهوري پيشين داشت و آن راي بالاتر از حد انتظار نفر دوم انتخابات يعني احمد توکلي بود. وي در اين انتخابات حدود 4 ميليون راي آورد که بسيار فراتر از حد انتظار بود. راي 4 ميليوني توکلي که براي اولين بار در انتخابات رياست‌جمهوري براي نفر دوم رقم مي‌خورد يک تحليل بزرگ در پس خود داشت. توکلي برخلاف جاسبي و طاهري، رقيب منتقد ‌هاشمي رفسنجاني بود و 4 ميليون راي وي نشان داد که سياست‌هاي ‌هاشمي در جامعه منتقدان زيادي دارد.

 

واقعيت اين بود که راي ‌هاشمي نسبت به دوره قبل ريزش کرده بود که اين مساله نشان‌دهنده نارضايتي بخش‌هايي از جامعه بود.

 

برخي کارشناسان، بروز اين مساله را به‌دليل توجه محض دولت ‌هاشمي به فعاليت‌هاي زيربنايي و عمراني و همچنين مشکلات زياد اقتصادي از جمله کسري بودجه که با آن روبه‌رو بود، مي‌دانستند. برخي کارشناسان اقتصادي نيز معتقد بودند تاثير مثبت اقدامات زيربنايي در حوزه اقتصاد خرد، زمان بر بوده و نياز به زمان بيشتری براي بررسي نتايج آن وجود دارد.

 

در مراسم تنفيذ حکم رياست‌جمهوري، يادگار امام(ره) حجت‌الاسلام سيد احمد خميني، رئيس‌جمهور منتخب را به ناچيز شمردن قدرت خود و همه‌ قدرتمندان مادى در برابر قدرت كامله‌ الهى، حفظ موضع مستحكم هميشگى خود در برابر دشمنان، مخالفان و بدخواهان و همچنين گزينش همكاران و مديران با اين معيارها توصيه کرد. مقام معظم رهبري نيز توجه به عدالت اجتماعي را به مسوولين دولت گوشزد کردند: «سياست‌هاي اساسی در نظام اسلامى، عبارت است از رفاه عمومى و عدالت اجتماعى. فرق عمده‌ ما با نظام‌هاى سرمايه‌دارى همين است.»

 

هاشمي کابينه دوم خود را با حفظ 13 نفر از 22 وزير کابينه اول و تغيير 9 وزير تشکيل داد. لاريجاني که با حکم مقام معظم رهبري به عنوان رئيس صداوسيما انتخاب شده بود از وزارت فرهنگ و ارشاد کنار رفت و ميرسليم جانشين او در اين سمت شد.

 

نوربخش نيز وزارت اقتصاد و دارايي را ترک کرده و به عنوان رئيس کل بانک مرکزي منصوب شد. علاوه بر اين دو تغيير، هفت تغيير ديگر در کابينه دوم نسبت به کابينه اول به‌وجود آمد که مهم‌ترين آن، حذف معين و عبدالله نوري، از وزراي جناح چپ ايران از کابينه بود.

 

در مجموع دولت دوم ‌هاشمي، با اجماع کمتر در فضاي سياسي نسبت به دولت اول وي شکل گرفت و ‌هاشمي رفسنجاني نيز در دولت دوم مانند دولت اول، سياست توازن در کابينه و استفاده از وزن همه نيروهاي سياسي کشور را در پيش نگرفت که شايد دليل اصلي، فعاليت مجلس چهارم با اکثريت متمايل به جناح راست از يک سو و فشار گروه‌هاي سياسي در دوران انتخابات از سويي ديگر است.

 

هر چه بود، دوره هشت ساله رياست‌جمهوري ‌هاشمي رفسنجاني در شرايطي به پايان رسيد که دولت وي با نقاط قوت و ضعف بسياري همراه بود. البته اين نقاط قوت و ضعف از ديد افراد مختلف، به شکل مختلف تحليل مي‌شود.

 

حميد ميرزاده، رئيس سازمان مديريت و برنامه‌ريزي کل کشوردر اين دوران از جمله کساني است که معتقد است دولت سازندگي در شرايط دشوار، شاخص‌هاي اقتصادي مثبتي براي کشور رقم زد  «به‌کارگيري سياست‌هاي تثبيت سبب شد نرخ تورم از 4/49 به 2/32 ‌درصد در سال1375 کاهش يابد و در عين حال رشد توليد ناخالص داخلي از 5/4 به 2/5 درصد، رشد سرمايه‌گذاري از 2/3 به 3/8 ‌درصد بالغ شده و نرخ بيکاري از 6/10‌درصد در سال 1374 به 9‌درصد در سال 1375 تقليل يافت. افزايش تراز بازرگاني خارجي به 4/7 ميليارد دلار، کاهش کل بدهي‌هاي خارجي و بهبود ساختار سررسيد بدهي‌ها از ديگر موفقيت‌هاي سال 1375 بوده است. همچنين بيش از 60 سد مخزني ساخته شد و توسعه شبکه‌هاي آب‌ياري و زهکشي و ساير اقدامات بخش کشاورزي سبب شد که محصولاتي نظير گندم و محصولات زراعي رشد سالانه‌اي حدود 60‌درصد را تجربه کنند.»

 

يکي ديگر از اقدامات دولت هشت ساله ‌هاشمي در حوزه اقتصاد، آغاز تهيه و تدوين برنامه‌هاي پنج ساله توسعه بود که اين برنامه‌ها تا پايان برنامه سوم به طور جدي پيگيري شد ولي پس از روي کار آمدن محمود احمدي‌نژاد، توجه به اين برنامه‌ها نيز به فراموشي سپرده شد.

 

برخي منتقدان دولت سازندگي منکر فعاليت‌هاي زيربنايي دولت سازندگي نيستند بلکه معتقدند سبک و شيوه فعاليت اقتصادي دولت هشت ساله ‌هاشمي، فرهنگ نظام سرمايه‌داري را در کشور پياده کرد و تلاش‌هاي اين دولت اثرات فرهنگي نامناسبي داشت که با تفکرات انقلاب اسلامي سازگار نيست.

 

اين گروه که بيشتر منتقدان اصولگراي دولت ‌هاشمي هستند، معتقدند دولت‌هاي وي توسعه اقتصادي و رفاه را در پيش گرفت ولي در اين بين، عدالت در توزيع ثروت و کاهش فاصله طبقه‌هاي اجتماعي را فراموش کرد.

 

از سوي ديگر، منتقدان ‌هاشمي در اردوگاه اصلاح طلبان نيز معتقدند دولت ‌هاشمي به سمت ايجاد فضاي بسته سياسي و امنيتي حرکت کرد. همچنين اواخر دوره دوم دولت ‌هاشمي رفسنجاني با انزواي شديد سياسي ايران در عرصه بين‌المللي همراه شد.

برای مأموریت سخت آماده ام،مثل سال ۶۸

  محسن رضايي که در آن زمان فرماندهي سپاه پاسداران را به عهده داشت، معتقد است دولت ‌هاشمي رفسنجاني در سياست خارجي صدور انقلاب را متوقف ‌و در سياست داخلي ‌فضاي باز سياسي و نقد را محدود كرد.هرچند برخي حذف وزراي متمايل به جناح چپ کابينه در دولت دوم را عامل کاهش فشار و افزايش توان دولت در پيشبرد برنامه‌هاي اقتصادي مي‌دانند، ولي در مجموع دولت اول ‌هاشمي رفسنجاني از نظر اجماع سياسي حاصل شده تشکيل آن، عملکرد و کارنامه بهتر نسبت به دولت دوم وي دارد.

 

خود آيت‌الله ‌هاشمي نيز چنين نظري دارد. وي در گفت‌وگو خود با همشهري ماه گفته بود: «اولين دوره رياست‌جمهوري من يعني از سال ۶۸ تا ۷۲ در بين همه ادوار رياست‌جمهوري چون از جنگ فارغ شده بوديم و به سازندگي رو آورديم بهتر است؛ البته به دو دليل: اول اين‌که خودم رئيس‌جمهور بودم و به کرات از عملکردم دفاع مستند مي‌کردم و دوم جداي از اين، در سال ۶۸ در حالي رياست‌جمهوري را قبول کردم که بودجه کشور به صورت رسمي ۵۱‌درصد کسري داشت. زيرساخت‌هاي کشور مثل راه، بندر، پالايشگاه و سد يا وجود نداشت يا بسيار قديمي بود يا اين‌که در معرض حملات دشمن قرار گرفته بود و مهم‌تر از همه، مردم پس از هشت سال دفاع مقدس و تحمل رنج‌ها و کمبود‌ها، به حق از نظام انتظار داشتند که براي رفاه آن‌ها کاري انجام شود. هنر دولت سازندگي در آن شرايط اين بود که اولا بين روحيه دوران جنگ و پس از آن تعادل برقرار کند و ثانيا به زيرساخت‌ها توجه کند؛ همچنين نجات اسراي جنگ و پيگيري اجراي قطعنامه ۵۹۸ و رسيدگي به آسيب‌ديدگان جنگ ازجمله موارد فوريتي و اولويت‌دار بود. / منبع : همشهری ماه

Print Friendly, PDF & Email
کدخبر : 17818




۶ دیدگاه

  1. حسن نادری گفت:

    درودبر آیت الله هاشمی رفسنجانی که علی رغم همه اهانت ها و بی معرفتی ها همچنان خود را از انقلاب میداند.اهانت به مسئولین نظام ممنوع است، طبق قانون اساسی.

  2. سمانه گفت:

    ینی واقعا تو فکر این آقا چی میگذره؟! قسم حضرت علی رو باور بکنیم یا دم خروس رو؟ تو این روزگار هفت رنگ، خداوند بینش تشخیص سره از ناسره رو به همه ما بده!

  3. خدادادی از ساری گفت:

    سره از ناسره یعنی اینکه می بایست از حضور مردم قدرشناس ودانا وعاشق ایران و ایرانی که سربلندی کشورشان را عاشقانه می پسندند و پیگیری می کنند و سالهای بین ۶۸تا۷۶راباوجود تنگناهای مالی تحمل کردندتا ایران ساخته شود نه اینکه گدای یارانه ای شوند که سودش را دیگران ببرن و شهرتش را هم ولی در مضیقه بودنش را مردم!باید اهل دردباشی و در ان حالت قرار میگرفتی تا فشار بر هاشمی توانمندرادرک میکردی!سازندگی٬نظارت مداوم٬بکارگیری نیروهایی از گروههای مختلف سیاسی که میخواستند ایران و انقلاب پایدار بمانند٬و افسوس که فقط حرف زدیم ٬حرفهایش را فقط شنیدیم ولی نسنجیده و غیر متفکرانه تایید یا تکذیب کردیم٬لعنت بر انکه فرمان ابلیس بر فرمان عقل در اوبرتری دارد٬لعنت بر انی که از نام امیرکبیر و معرفی او بعنوان سمبل مبارزه با استعمار می ترسد٬ لعنت بر طرز تفکری که کشور خویش و ابادانی و رفاه مردمش را به رضایت بیگانگان می فروشد٬انکه امیر را کبیر کرد ایرانیت٬تفکر٬عقلانیت٬عملگرایی٬درست اندیشی٬داشتن افکاری که باعث اصلاح کشور و ابادانی ان می شود٬.. بود و هاشمی را نیز همین افکار و مانندچتری دیگران را زیر لواداشتن هاشمی کرد. بالاخره امیر کبیر واقعا امیری کبیر بو و اکبر هاشمی یک هاشمی به تماک معنی اکبر. خدای رحمان هردو را که در یک روز در سالهای محتلف دعوت کرد قرین رحمت کند.

دیدگاه خود را به ما بگویید.