تاریخ انتشار :شنبه ۲۷ آبان ۹۶.::. ساعت : ۱۲:۰۰ ب.ظ

   547 بازدید

با قاطعیت می‌توان گفت که ایرانی‌ها کتاب نمی‌خوانند.
جوان پرس : زلزله غم بار و تاسف برانگيز كرمانشاه اين روزها خيلي چيزها را با خود درگير كرده و روزها و ايام خود بخود و در داغ درگذشت هموطنان كرمانشاهي و برپايي چادرهاي امدادي مي گذرد .
  مردم مختلف كشور و آذربايجان غربي در يك بسيج عمومي براي اهالي كرمانشاه كم نگذاشتند و با تمام توان و اعتقاد قلبي خود خدمت كردند، و در اين اثنا برنامه هاي ديگر كمرنگ شد از جمله آنها حوزه برنامه هاي هفته كتاب و كتابخواني و فرهنگ كتاب و كتابخواني ؛ مقوله اي فراموش شده كه زيرساخت توسعه يك ملت است.
البته حجت الاسلام سيد مهدي قريشي نماينده ولي فقيه در استان ، محمد شهرياري استاندار آذربايجان غربي از خانه كتاب اروميه و كتابخانه مركزي اروميه بازديد كرد ند و در جريان وضعيت كتابخانه هاي استان قرار گرفتند.
مدير كل فرهنگ و ارشاد اسلامي هم نشستي خبري داشت و انگار در جلسه اعلام كرده بود ” آمار دقيقي از سرانه مطالعه در استان  وجود ندارد “. مديركل كتابخانه هاي آذربايجان غربي هم از عضويت 67 هزار نفري خبر داد.
شعار امسال ” آینده روشن با خانواده کتاب‌خوان “
شعار امسال هفته کتاب: «آینده روشن با خانواده کتاب‌خوان» بود و مثل همه سال هاي گذشته آبي از آب تكان نخورد . البته اين روزها وجود فضاي مجازي مزيد بر علت شده و ديگر مردم كمتر به سراغ كتاب و كتابخواني مي روند.
در قرآن كریم ۳۲۲ بار كتابت در ۳۷ صیغه مختلف به كار رفته است. برای مثال ۲۶۳ بار لفظ كتاب، كتب و مكتوبات در قرآن آمده است. سوره حمد را فاتحه الكتاب می‌خوانند و در ابتدای دومین سوره قرآن نیز لفظ كتاب به كار رفته و باز در جایی از این كتاب عظیم، خداوند متعال وصف كتابت را به خود منصوب كرده است (و كتبنا فی الارواح).

علاوه بر این احادیث متعددی وجود دارد كه مبین اهمیت كتاب و كتابخوانی در سیره معصومین است، تا آن جا كه معصومین(ع) كتابخوانی و مطالعه و تفكر را در حد فریضه برای امت می‌دانند.

فرهنگ، محوری‌ترین برگ هویتی یک ملت محسوب می‌شود و یکی از راه‌های مهم توسعه فرهنگی اهمیت دادن به مسئله کتاب، کتاب‌خوانی و ترویج مطالعه در جامعه، خصوصا در میان جوانان و نوجوانان است. در واقع از شاخص‌های مهم توسعه‌یافتگی هر جامعه سرانه مطالعه، میزان تولید و مصرف اطلاعات و کالاهای فرهنگی در آن جامعه است و بنا بر اهمیت این مسئله دولت‌ها و سیاست‌گذاران برنامه‌ریزی‌هایی در این رابطه صورت داده‌اند.

درباره اهمیت کتاب و کتابخوانی این است که با نهادینه کردن عادت به مطالعه در همه تفکرات و اندیشه‌ها و دل‌ها و همگانی کردن شور، شوق و عشق به کتاب و کتابخوانی که در جامعه استمرار داشته باشد. اما جای تاسف دارد که عادت به مطالعه جایگاهی در رشد همه جانبه در همه سطوح اجتماع ما پیدا نکرده است و هنوز عده‌ای از خواندن سرباز می‌زنند که می‌بایست در پیشگیری از توسعه و گسترش بیشتر این آفت به منظور رشد و اعتلای فرهنگ عمومی کوشش و تلاش زیادی نمود.

امام جمعه ارومیه هم در بازديد از كتابخانه مركزي اروميه ، خدمت در زمینه کتاب و کتابخوانی را توفیق الهی خواند که بسیاری به آن غبطه می‌خورند، زیرا کتابداران افراد جامعه را از لحاظ فکری تغذیه می‌کنند.
وی ضمن اشاره به دغدغه‌های مقام معظم رهبری در خصوص عدم مطالعه و کتابخوانی در جامعه، فقر کتابخوانی را یکی از مشکلات اساسی در بعد فرهنگی جامعه خوانده و خواستار همکاری دستگاه‌های متولی در جهت ترویج فرهنگ کتابخوانی شد.

نگاهی دقیق‌تر به مفهوم سرانه مطالعه

عام‌ترین تعریف از سرانه مطالعه میانگین مدت زمان مطالعه یک نفر در یک شبانه‌روز است. در این حالت میزان مطالعه همه افراد یک جامعه را با هم جمع و سپس نتیجه را بر تعداد افراد آن جامعه و تعداد روزهای در نظر گرفته شده تقسیم می‌کنند. برای مثال سرانه مطالعه 13 دقیقه‌ای به این معنی است که در ایران 80 میلیون نفری، هر روز بیش از 17 میلیون ساعت مطالعه انجام می‌شود. از این میزان به‌طور میانگین به هر یک نفر، 13 دقیقه وقت می‌رسد. اما لزوما همیشه این تعریف صادق نیست و می‌توان به جای مدت زمان از تعداد کتاب‌های خوانده شده یا تعداد صفحات خوانده شده در طول روز نیز برای تعریف سرانه مطالعه بهره جست.

سرانه‌های مطالعه در جهان

در بسیاری از کشورهای جهان منظور از مطالعه، صرف مطالعه کتاب است. از این نظر مطالعه روزنامه‌ها، سایت‌ها، ادعیه و… مورد نظر نیست. اما برخی دیگر از کشورها مطالعه روزنامه‌ها و سایت‌های خبری – تحلیلی را نیز در آمارهای خود لحاظ می‌کنند. اما به هر حال براساس تحقیقات به عمل آمده و با تکیه بر هر دو تعریف از مطالعه، کشورهای جهان سوم کمترین سرانه را به خود اختصاص می‌دهند. در این کشورها بیشتر افراد مطالعه نمی‌کنند و استفاده و ترویج محصولات فرهنگی نهادینه نشده است. بسیاری این اختلاف آماری را یکی از شاخص‌های مطرح برای تعیین سطح سواد کشورهای جهان در نظر گرفته‌اند. گاردین به تازگی جدولی از باسوادترین کشورهای جهان را منتشر کرده که در نوع خود جالب است و می‌توان ارتباط این رتبه‌بندی را با رتبه‌بندی‌هایی که از سرانه مطالعه در ادامه خواهید خواند، بررسی و ارزیابی کرد. این تازه‌ترین رده‌بندی کشورهای جهان براساس شاخص میزان سواد بود که یکی از سنجه‌های مهم این شاخص، میزان مطالعه است. در ادامه اطلاعات و رتبه‌بندی‌های کشورهای جهان را براساس هر دو تعریف از مطالعه خواهید خواند.

سرانه مطالعه کتاب در جهان

یکی از منابع موثقی که می‌توان میزان زمان اختصاص داده شده برای مطالعه را از آن استخراج کرد، گزارش‌های آماری مرکز بین‌المللی مطالعات گذران وقت است. براساس تحقیقی که این مرکز در سال ۲۰۱۰ در ۲۲ کشور انجام داده است. بیشترین زمان اختصاص داده شده برای مطالعه کتاب در بین مردمان جهان مربوط به کشور فنلاند با ۴۴ دقیقه در روز است.

سرانه مطالعه با معنای عام

در این شاخص هم مطالعه کتاب در نظر گرفته می‌شود و هم مطالعه روزنامه و نشریات دیگر. از این نظر رتبه‌بندی کشورهای برتر با این تعریف دچار تغییرات قابل توجهی می‌شود. میزان سرانه مطالعه ایران که در این گزارش آمار سرانه 13 دقیقه‌ای را لحاظ کردیم، در این رتبه‌بندی قابل ارزیابی و مقایسه است. این جدول اطلاعات مربوط به مطالعه را در چند کشور مختلف نشان می‌دهد و یک رتبه‌بندی جهانی نیست. به این معنی که در میان این رتبه ها، بسیاری دیگر از کشورها را می‌توان نوشت که میزان مطالعه بالایی دارند. اما برای نمونه چند کشور را بر اساس میزان مطالعه کتاب و نشریات و… دسته‌بندی کرده‌ایم تا تصور روشن تری از میزان مطالعه در ایران و این کشورها به دست بیاید.

جايگاه آذربايجان غربي 

در بیشتر کشورهای توسعه‌نیافته به‌دلیل وجود تنگ نظري هاو در نظر گرفتن دستمزد بسیار پایین برای کارهای فرهنگی، نویسندگان و ناشران تمایلی به تولید کتاب ندارند. نویسندگانی که کتاب هایشان در کشورهای دیگر با استقبال روبه‌رو می‌شود اما در کشور خودشان ماه‌ها و سال‌ها در کتابفروشی‌ها می‌ماند هیچ انگیزه‌ای برای نوشتن کتاب بعدی ندارند یا ناشرانی که با وجود هزینه بسیار در انتشار کتاب سود چنداني نصیبشان نمی‌شود.  به هر حال درباره میزان مطالعه در ایران، هرچند آمارهای ضد و نقیضی از سرانه مطالعه به گوش می‌رسد، اما واقعیت این است که وضعیت مطالعه با توجه به تیراژ کتاب‌ها و… بحرانی است. با اینکه رشد علمی در کشور در وضعیت مناسبی قرار دارد، اما همه افراد جامعه مطالعه نمی‌کنند و سطح آگاهی‌های افراد فاصله عمیقی با یکدیگر دارد.

بنابراین مطالعه فقط در بین شمار اندکی از ایرانیان جریان دارد و حتی بسیاری از دانش آموزان و دانشجویان نیز جز کتاب درسی، مطالعه دیگری ندارند. متاسفانه نظام آموزشی نیز دانش آموزان را به مطالعه تشویق نمی‌کند و از سوی دیگر محصولات فرهنگی و کتاب جزو کالاهای لوکس به شمار رفته و در سبد خانوارها قرار ندارد. در این وضعیت کودک و نوجوان فقط برای رفع تکلیف و آن هم از روی اجبار تکالیف درسی را انجام می‌دهد.

از آنجا که مطالعه در دوران کودکی یکی از عناصر اصلی و تاثیرگذار در شکل گیری شخصیت کودک است؛ آشنا کردن کودکان با کتاب و کتابخوانی تاثیر بسزایی در رشد و تکامل هرچه بیشتر کودکان در تمامی ابعاد شخصیت می‌شود، بنابراین توجه به این مهم موجب تربیت افرادی سالم و در نهایت شکل‌گیری جامعه سالم خواهد شد.

 به آمار زیر که بر گرفته از گزارش اول آمار «سنجش سرانه مطالعه کشور» در سال 90 است با اندکی تامل نگاه کنید:  درصد افراد استان آذربایجان غربی که سواد خواندن و نوشتن دارند: 85 درصد ( جزو 10 استان برتر کشور )  درصد افراد استان آذربایجان غربی که مطالعه کتب غیر درسی (خود کتاب ) دارند : 40 درصد ( جزو 10 استان ضعیف کشور )  سرانه مطالعه کتب غیر درسی در استان 14 دقیقه و در کشور 30 دقیقه در روز و جزو 10 استان ضعیف کشور هستیم  سرانه مطالعه کتب غیر درسی به تفکیک قومیت (ترک ) در استان 14 دقیقه و در ترک استان های دیگر 36 دقيقه و 28 ثانيه است .  در صد افرادی که مطالعه کتب غیر درسی در فضای مجازی دارند: 10 درصد  سرانه مطالعه قرآن و کتب مذهبی دیگر در استان : 15 دقيقه و 19 ثانيه ( جزو پنج استان برتر کشور )  سرانه مطالعه روزنامه در استان 28 دقیقه ( رتبه 29 و جزو سه استان ضعیف کشور )  سرانه نشریات در استان: 9 دقیقه ( رتبه 2 و جزو پنج استان برتر کشور ) با نگاهی دقیق به آمار بالا متوجه می شویم که استان آذربایجان غربی از لحاظ مطالعه کتب غیر درسی و روزنامه در وضعیت بدی قرار دارد؛ البته لازم به توضیح است که از لحاظ سرانه مطالعه کل یعنی هم درسی و هم غیر درسی جزو 10 استان برتر کشور شناخته می شود و این امر نشان از وجود خلا بزرگی در زمینه ارائه و فروش کتب غیر درسی و روزنامه است.

باید برای ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی قدم برداشت

روی آوردن به کتاب خوانی و استفاده از آموخته های دیگران، مانند هر کار دیگری نیاز به انگیزه و شوق درونی فرد دارد. این کار به طور ناگهانی و فوری ایجاد نمی شود؛ بلکه کاری است که نیاز به مداومت و صبر و حوصله و تمرکز و دقت دارد. تا احساس نیاز نباشد، انعکاس و پاسخی صورت نخواهد گرفت.

بزرگ ترین عامل ایجاد علاقه به کتاب و کتاب خوانی، در دسترس بودن کتاب برای خواننده است. برای کسی که پیوسته به کتاب های خوب دسترسی داشته باشد، همواره این فرصت فراهم است که به یکی از بزرگ ترین گذرگاه های فکری و تفریحی راه پیدا کند.

بالطبع یكی از راه‌های ترویج فرهنگ كتابخوانی، مردمی كردن و تامین منابع و ایجاد انگیزه در یكایك افراد جامعه است و در راستای تحقق این سیاست فرهنگی و نهادینه كردن فرهنگ كتابخوانی بایستی قدم هایی برداریم که به طور خلاصه به چند مورد از آنها می‌پردازیم.

– برگزاری مسابقات کتابخوانی و خلاصه ‌نویسی کتاب‌ها می‌توانند گرایش افراد را به مطالعه منجر کند و این گونه مسابقات باید از روی اصول و سنجیده برگزار شود که این زمینه‌ساز عده‌ای زیادی از افراد به مطالعه خواهد شد.

کتاب‌های تازه و جدیدی به مجموعه‌ای کتابخانه‌ها باید افزود که این امر گوارا و دلنشین بوده و حیات و پویایی کتابخانه را تامین و تضمین می‌کند.

– راه ترغیب و علاقمند کردن کودکان به کتاب و کتاب‌خوانی این است همانطور که بزرگترها مطالعه می‌نمایند می‌توانند کتاب‌های کودکانه را گزینش کنند، و در فرصت‌های که کاری ندارند برای کودکانشان آن‌ها را بخوانند که این کار سبب کتاب دوستی و علاقمندی به کتابخوانی می‌شود، و این عشق به تدریج در وجود کودک نهادینه می‌گردد.

– تشويق زنان و مردان متاهل، به كتابخواني از جمله كارهاي بسيار اساسي و مهمي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. كتاب به عنوان منبعي كه حاوي معارف بشري است و اذهان آنان را براي خوب فهميدن، بهتر انديشيدن و در موضع صحيح تر قرار گرفتن آماده مي‌كند. راهنمايي و آشنا كردن زنان و مردان متاهل با روش‌های صحيح برخورد با یکدیگر و فرزندان شان با استفاده از تجربيات پيشرفته بشری اهميت بسیاری دارد.

تبليغات رنگينِ عجيب و غريب جای تبلیغ کتاب را گرفته است

تشکیل شوراي عالي كتاب و راديو كتاب، يكى از كارهاى بزرگ و مهم در سطح جامعه است كه بدین وسیله تبليغات كتابخوانى همه‌گير  می‌شود. امروزه شاهدیم براى كالاهاى كم‌ اهميت كه تأثيرى هم در زندگى انسان‌ها ندارند، تبليغات رنگينِ عجيب و غريبى انجام می‌گیرد و دستگاه‌هاى ارتباط‌ جمعى، مطبوعات، صدا و سيما آنها را پخش مي‌كنند.

در حالى كه آن محصولات ضروری نبوده و يك چيز اضافه در زندگى هستند؛ گاهى بودنشان مفيد است، گاهى بودنشان حتّى مفيد هم نيست؛ شايد مضر هم هست. اما بدون شک محصولى با عظمت كتاب، با ارزش كتاب، درخور اين است كه تبليغ شود؛ تا افراد جامعه به کتاب خواندن تشویق شوند و این فرهنگ به صورت عادت در میان اقشار مختلف جامعه نهادینه گردد.

اسیر شدن در دام فضای مجازی بی حوصلگی در کتابخوانی را به دنبال دارد

بی اقبالی و سردی نسبت به کتاب و کتابخوانی خاصه میان جوانان از ابعاد و عوامل بسیاری برخوردار است. هر کوششی در این میان برای شناسایی این عوامل، گشاینده راهی خواهد شد که بتوان چاره‌های موثری برای رشد کتابخوانی جست و جو کرد. مهم آن است که نباید جامعه فکری و روشنفکری سپر بیندازد و از چاره جویی عقب بنشیند.

جوانی که غرق در بازی‌های رایانه‌ای و رسانه‌هایی مانند وایبر و واتس‌آپ و امثال آن است و کارش در کاربرد این وسایل از تفریح و سرگرمی فراتر می‌رود و به نوعی از اعتیاد و دلبستگی و اشتغال دائم بدل می‌شود، دیگر یک کاربر عادی محسوب نمی‌شود. چنین فردی در جبر و چنبره رسانه‌های مجازی اسیر می‌شود و منطق آنها ذهن مصرف کننده را شکل می‌دهد.

سرعت خواهی و تنوع طلبی ذهن کاربر، قدرت تخیل و توان بازسازی استدلال و دنبال کردن یک موضوع منسجم در زمانی نسبتا بلند را دچار رکود و فرسایش می‌کند. کاربر معتاد به تجهیزات و رسانه‌های دیجیتالی در برابر رسانه کتاب تنگ حوصله است و کتاب برایش جذاب نیست.

اگر چنین شخصی مجبور به تحمل فضایی مانند رسانه کتاب باشد، دچار خواب آلودگی و خمیازه می‌شود. یعنی ارتباطش با محیط کتاب قطع می‌شود.

اکنون ما باید عقب افتادگی ها را جبران کنیم، ما باید از پتانسیل های موجود در جامعه در جهت اعتلای فکر و فرهنگ این استان بهره ببریم. امروز کتاب خوانی و علم آموزی، نه تنها یک وظیفه ملی، که یک واجب دینی است و از همه بیشتر، جوانان و نوجوانان، باید احساس وظیفه کنند؛ اگرچه آنگاه که انس با کتاب رواج یابد، کتاب خوانی، نه یک تکلیف، که یک کار شیرین و یک نیاز تعلل ناپذیر و یک وسیله برای آرامش شخصیت خویشتن تلقی خواهد شد و نه تنها جوانان که همه نسل ها و قشرها به دلخواه و شوق، بدان رو خواهند آورد.

Print Friendly, PDF & Email
کدخبر : 109471




یک دیدگاه

  1. اورموی مسلمان گفت:

    کتاب و کتابخانه و کتابدار و مطالعه در آذربایجان غربی مریض هستند و مرض آنها ضعف و بی لیاقتی و چاپلوس بودن مدیران حاکم براین مقولات می باشد.
    ثبات مدیریت و بیسوادی برخي از مدیران نسبت به مسئله کتاب و کتابخانه ها عمده علت و بعبارتی سرطان کتاب و مطالعه و کتابخانه هاست!!!!
    تا برخي از زعمای ، حاکم هستند وضعیت همین بوده و از این هم بدتر خواهد شد!!!

دیدگاه خود را به ما بگویید.